TBM Alətləri və Daşqırma Prinsipləri

Häzirgi waqıtta qalqan tunnél qazıw mashinalarında qollanılatuǵın kesiwshi qurallar, ádette, eki tiykarǵı kategoriyaǵa bólinedi: qırıwshı kesiwshiler hám aylanba kesiwshiler.

Qırıwshı kesiwshiler (qırǵıshlar, juldırǵıshlar): Qırıwshı kesiwshiler tek ǵana kesiwshi bası menen birge aylanatuǵın, biraq óz kósheri átirapında aylanbaytuǵın taw jınısın buzıwshı kesiwshi qurallarǵa aytıladı. Qırıwshı kesiwshilerdiń túrleri júdá kóp. Házirgi waqıtta qalqan tunnél qazıw mashinalarında keń qollanılatuǵın qırıwshı kesiwshilerge kalibr qırǵıshlar, qırǵıshlar, shómish tisler, aldın ala kesiwshiler, juldırǵısh kesiwshiler, balıq quyrıq kesiwshiler hám basqalar kiredi.

Aylanba kesiwshiler (disk kesiwshiler / rolikler): Aylanba kesiwshiler tek ǵana kesiwshi bası menen birge aylanıp qalmay, bir waqıttıń ózinde óz kósheri átirapında da aylanatuǵın taw jınısın buzıwshı kesiwshi qurallarǵa aytıladı.

Kesiwshi qırınıń formasına qarap, aylanba kesiwshilerdi tómendegishe bóliwge boladı: tisli kesiwshiler (polat tisler hám qıstırma tisler) hám disk kesiwshiler (polat halqa disk kesiwshiler hám qıstırma halqa disk kesiwshiler).

Ornatylýan ýerine görä, rolikli kesijiler: merkez kesijiler, ýüz kesijiler, kalibr kesijiler we reaming kesijiler diýip bölünýär.

Galkan gazuw maşynlarynda ulanylýan rolikli kesijiler esasan disk kesijiler bolup, olar ýene-de bir gylyçly, iki gylyçly we köp gylyçly görnüşlere bölünýär.

Kesiji gyrasynyň daşky diametri boýunça olar 13, 15, 17 we 19 dýuým ýaly spesifikasiýalara bölünýär, häzirki wagtda 17 dýuýmlyk seriýa iň giň ulanylýar. (Dýuým: 1 dýuým = 25,4 mm; 17 dýuým = 17 x 25,4 mm).

Uzununa gidravlik silindrler tarapyndan berilýän itiş güýjüniň astynda, kesiji kelle özüne oturdylan disk kesijileri gaýanyň içine siňdirmäge mejbur edýär. Aýlanma ulgamy tarapyndan hereketlendirilip, kesiji kelle togalak kesijileri alyp, kesiji kelläniň merkezi oky boýunça aýlanýar. Şol bir wagtyň özünde, her bir togalak kesiji öz kesiji waly boýunça aýlanýar, bu bolsa kesijileriň gaýa ýüzünde yzygiderli togalanmagyna we döwmegine sebäp bolýar. Kesiji kelle kesiji halkalara hem itiş güýjüni, hem togalak güýjüni (moment) berýär. Itiş güýji kesiji halkany gaýa massasyna siňdirmäge mejbur edýär, togalak güýji bolsa kesiji halkanyň onuň üstünden togalanmagyna sebäp bolýar. Togalak kesijileriň gaýa massasyna edýän gysyş we gyrkyş hereketleri arkaly gaýa döwülýär we gaýa ýüzünde birnäçe konsentrik tegelekler kesilýär.